The Insulted And The Injured - Dostoyevsky

* I have observed that in a confined space even thought is cramped.

* Though I did not confess what I was doing even to her, I remember that for one word of approval from her of my work, of my first novel, I would have given up all the most flattering remarks of the critics and reviewers which I heard about myself afterwards.

* In those long nights spent in exalted hopes and dreams and passionate love of my work, when I was living with my fancies, with the characters I had myself created, as though they were my family, as though they were real people; I loved them, I rejoiced and grieved with them, and sometimes shed genuine tears over my artless hero.

* People are not made chamberlain, of course, because they write novels; it's no use to dream of that; but anyway you can make your mark; become, an attache of some sort. They may send you abroad, to Italy, for the sake of your health, or somewhere to perfect yourself in, your studies; you'll be helped with money. Of course it must all be honourable on your side; you must get money and honour by work, by real good work, and not through patronage of one sort or another."

* Why, there's nothing wrong with her. She's quite well. The girl's beginning to grow up, she's left off being a baby, that's all. Who can understand girlish moods and caprices?

* You love him too much, Natasha, too much! I don't understand such love!"

"Yes, I love him as though I were mad," she answered, turn− ing pale as though in bodily pain. "I never loved you like that, Vanya. I know I've gone out of my mind, and don't love him as I ought to. I don't love him in the right way.... Listen, Vanya, I knew beforehand, and even in our happiest moments I felt that he would bring me nothing but misery. But what is to be done if even torture from him is happiness to me now?

* But he was so candid and simple at heart that he was the first to blame himself for these defects, to regret them and mock at them. I fancy that this boy could never tell a lie even in jest, or if he did tell one it would be with no suspicion of its being wrong. Even egoism in him was rather her attractive, just perhaps because it was open and not concealed. There was nothing reserved about him. He was weak, confiding, and fainthearted; he had no will whatever. To deceive or injure him would have been as sinful and cruel as deceiving and injuring a child.

* I threw down my pen and sat by the window. It got dark, and I felt more and more depressed. Painful thoughts of all kinds beset me. I kept fancying that I should die at last in Petersburg. Spring was at hand. “ I believe I might recover,” I thought, “if I could get out of this shell into the light of day, into the fields and woods.” It was so long since I had seen them. I remember, too, it came into my mind how nice it would be if by some magic, some enchantment, I could forget everything that had happened in the last few years; forget everything, refresh my mind, and begin again with new energy. In those days, I still dreamed of that and hoped for a renewal of life. “Better go into an asylum,” I thought, “to get one’s brain turned upside down and rearranged anew, and then be cured again.” I still had a thirst for life and a faith in it! . . . But I remember even then I laughed. “What should I have to do after the madhouse? Write novels again? . . . ”

* The Ichmenyevs were very fond of each other. They were closely united by love and years of habit. Yet Nikolay Sergeyitch was not only now, but had, even in former days, in their happiest times, always been rather reserved with his Anna Andreyevna, sometimes even surly, especially before other people. Some delicate and sensitive natures show a peculiar perversity, a sort of chaste dislike of expressing themselves, and expressing their tenderness even to the being dearest to them, not only before people but also in private — even more in private in fact; only at rare intervals their affection breaks out, and it breaks out more passionately and more impulsively the longer it has been restrained.

* It had long been arranged between us that she should put a candle in the window if she were in great and urgent need of me, so that if I happened to pass by (and this did happen nearly every evening) I might guess from the light in the window that I was expected and she needed me. Of late she had often put the candle in the window…

* Meanwhile we still walked up and down the room. A lamp burned before the ikon. Of late Natasha had become more and more devout, and did not like one to speak of it to her.

* I never concealed anything from her.

* Natasha was suspicious but pure-hearted and straightforward. Her doubts came from no impure source. She was proud and with a fine pride, and would not endure what she looked upon as higher than anything to be turned into a laughing-stock before her. She would, of course, have met with contempt the contempt of a base man, but at the same time her heart would have ached at mockery of what she thought sacred, whoever had been the mocker. This was not due to any lack of firmness. It arose partly from too limited a knowledge of the world, from being unaccustomed to people from having been shut up in her own little groove. She had spent all her life in her own little corner and had hardly left it. And finally that characteristic of good-natured people, inherited perhaps from her father — the habit of thinking highly of people, of persistently thinking them better that they really are, warmly exaggerating everything good in them — was highly developed in her. It is hard for such people to be disillusioned afterwards; and it is hardest of all when one feels one is oneself to blame. Why did one expect more than could be given? And such a disappointment is always in store for such people. It is best for them to stay quietly in their corners and not to go out into the world; I have noticed, in fact, that they really love their corners so much that they grow shy and unsociable in them. Natasha, however, had suffered many misfortunes, many mortifications, She was already a wounded creature, and she cannot be blamed, if indeed there be any blame in what I have said.

* And whenever Natasha changed her tone and came to me with some complaint against Alyosha, or to ask for a solution of some ticklish question, or to tell me some secret, expecting me to understand her at half a word, she always, I remember, looked at me with a smile, as it were imploring me to answer somehow so that she should feel happy at heart at once.

* “Would you like some tea?” she interrupted, as though feeling it difficult to continue the conversation, as all delicately modest and sternly truthful people are apt to when they are praised.

* There I’ve done it again. You know, it’s so difficult to say Vanya all at once. I think that’s been described somewhere by Tolstoy: two people promise to call each other by their pet names, but they can’t do it and keep avoiding using any name at all. Ach, Natasha, do let’s read over ‘Childhood and Boyhood’ together. It is so fine.”

* I keep picturing her to myself now. She must be very clever, serious, truthful, and beautiful. Isn’t she?”

“Yes.”

“I was sure of it. Well, if she is like that how could she love a baby like Alyosha? Explain that. I often wonder about it.”

“That can’t be explained, Katerina Fyodorovna. It’s difficult to imagine how people can fall in love and what makes them.

*  “When I’m confused about anything I always look into my own heart, and when it’s at ease then I’m at ease. That’s how I must always behave.

* You needn’t wonder at my valuing convention, keeping up certain traditions, struggling for influence; I see, of course, that I’m living in a worthless world; but meanwhile it’s snug there and I back it up, and show I stand firm for it. Though I’d be the first to leave it if occasion arose. I know all your modern ideas, though I’ve never worried about them, and had no reason to. I’ve never had any conscience-pricks about anything. I’ll agree to anything so long as I’m all right, and there are legions like me, and we really are all right. Everything in the world may perish, but we shall not perish. We shall exist as long as the world exists. All the world may sink, but we shall float, we shall always float to the top. Consider, by the way, one thing: how full of life people like us are. We are pre-eminently, phenomenally tenacious of life; has that ever struck you? We live to be eighty, ninety. So nature itself protects us, he-he-he! I particularly want to live to be ninety. I’m not fond of death, and I’m afraid of it. The devil only knows what dying will be like. But why talk of it? It’s that philosopher who poisoned himself that has put me on that track. Damn philosophy! Buvons, mon cher. We began talking about pretty girls . . . Where are you off to?”

*  “Kind people don’t wait for that, Nellie. They like to help people who need it, without that. That’s enough, Nellie; there are lots of kind people in the world. It’s only your misfortune that you haven’t met them and didn’t meet them when you needed them.”

Nellie did not speak. I walked away from her. But a quarter of an hour later she called me to her in a weak voice, asked for something to drink, and all at once warmly embraced me and for a long while would not let go of me.

* I could not make out what was happening to her. She seemed utterly unwilling to speak to me, as though I had treated her badly in some way. This was very bitter to me. I frowned myself, and once I did not speak to her for a whole day, but next day I felt ashamed.

* They say that the well-fed cannot understand the hungry, but I would add that the hungry do not always under-stand the hungry.

* And you have never once been to see me, Ivan Petrovitch! I couldn’t write to you either, and I don’t feel inclined to. One can’t explain anything in a letter.

* “Oh Lord, I thank Thee for all, for all, for Thy wrath and for Thy mercy! . . .And for Thy sun which is shining upon us again after the storm! For all this minute I thank Thee! Oh, we may be insulted and injured, but we’re together again, and now the proud and haughty who have insulted and injured us may triumph! Let them throw stones at us! Have no fear, Natasha. . . . We will go hand in hand and I will say to them, ‘This is my darling, this is my beloved daughter, my innocent daughter whom you have insulted and injured, but whom I love and bless for ever and ever!’”

* Dar bir evde düşüncelerin de daraldığını fark etmiştim.

* Gerçi meşguliyetimin ne olduğunu söylemedim ama, eserim, ilk romanım hakkında onun bir tatlı sözü, daha sonra eleştirmenlerle işin erbabının en büyük iltifatlarından daha değerli olacaktı.

* Ben, coşkun umutlar, hayaller ve esere karşı tutku derecesinde bir sevgiyle dolu olduğum uzun gecelerde, hayal gücümün yarattığı, canlı, yakınlarımmış gibi bağlandığım, birlikte sevinip kederlendiğim insanları düşünürken, hatta alçakgönüllü kahramanımın haline içten ağlarken mutluydum.

* Bir roman yazdığın için elbette seni mabeyinci yapacak değiller, bunu düşünmek bile abes olur, yalnız yine de başına devlet kuşu konabilir, bir ataşe filan olur, yurtdışına, sağlığını düzeltmen ya da sanatını geliştirmen için İtalya’ya yollayabilir, para yardımı bile yapabilirler. Elbette tüm bunları dürüstçe elde etmelisin; zira para da saygınlık da emekle kazanılır öyle kayırmayla falan değil...

* Neyi olacak? Hiçbir şey yok. Genç kız olgunlaşıyor, bebek değil artık, hepsi bu işte. Kızların dertlerine, kaprislerine kim akıl erdirebilmiş ki!

* Gereğinden fazla seviyorsun onu. Bu kadarı fazla Nataşa, böyle aşkı anlamam ben.

Acı duymuş gibi sarardı. Yavaşça:

— Evet, deli gibi seviyorum, dedi. Seni hiçbir zaman böyle sevmemiştim Vanya. Aklımı yitirdiğimi, böyle sevmemek gerektiğini ben de biliyorum. İyi bir sevgi değil bu... Hem sana şunu söyleyeyim: Bunu önceden de biliyor, en mutlu dakikalarımızda bile bana yalnız ıstırap vereceğini hissediyordum. Ne yapayım ki ondan gelen ıstırap bile beni mutlu ediyor. Ona, mutluluk bulmak için mi gidiyorum sanki?

* Ama son derece temiz ruhlu, sade bir insan olduğu için, bunların herkesten önce farkına vararak kendi kendini ayıplar, alaya alırdı. Bu çocuğun şakadan bile yalan söylemeyeceğini, söylese bile bunu kötülükle yapmayacağını tahmin ediyorum. Bencilliği bile sinsi değil de, apaçık olduğundan insana batmıyordu. İçi dışı birdi. Ruhça zayıftı, çabuk kanardı, ayrıca ürkekti, zerre kadar da iradesi yoktu. Küçük bir çocuk gibi, ona da kötülük etmek, aldatmak günahtı.

* Kalemi bırakıp pencerenin önüne geçtim. Hava gittikçe kararıyor, içim hüzünle doluyordu. Türlü türlü acı düşünceler beni boğuyordu. Sürekli, önünde sonunda Petersburg’un kurbanı olacakmışım gibime geliyordu. Bahara giriyorduk. “Fırsat bulup bu kabuktan sıyrılsam, kendimi tabiatın kucağına atabilsem, ciğerlerime özlediğim çayırların, ormanların temiz havasını doldursam canlanırdım!” diye düşündüm. Hatırımdadır, şöyle bir şey aklımdan geçmişti: “Bir sihir ya da mucizeli bir güç, son yıllarda geçirdiklerimi unutturabilse de, dinç bir kafayla, yeni bir güçle her şeye yeniden başlasam...” Evet, o sıralar böyle hayaller kuruyor, dirilmek umudu besliyordum. Bazen de kendi kendime, “Bari büsbütün aklımı oynatsam da akıl hastanesine girsem, belki tedaviden sonra beynim yeniden doğru dürüst çalışmaya başlardı,” diyordum. Yaşama arzum, hayata inancım vardı!.. Fakat bu düşüncenin ardından bir kahkaha attığımı da hatırlıyorum. “Peki, akıl hastanesinden çıktıktan sonra ne yapardım? Yeniden romanlar mı yazardım?..”

* İki ihtiyar birbirini çok seviyordu. Bu sevgi ve yıllarca süren alışkanlık, aralarında çözülmez bir bağ halini almıştı. Bununla beraber Nikolay Sergeyiç yalnız şimdi değil, eskiden, en mutlu zamanlarında bile Anna Andreyevna’sına pek açılmazdı; hatta bazen, hele başkalarının yanında ona karşı adamakıllı sert davranırdı. Bazı müşfik, ince duygulu kişiler, en sevdikleri varlığa bile yalnız başkalarının yanında değil, baş başa kalınca da yaklaşıp şefkat gösterme konusunda son derece inatçı, neredeyse utangaç olurlar; ama nadir görülen sevgi taşkınlıkları sırasında bastırdıkları duyguları da o ölçüde sıcak, heyecanlı olur.

* Yaptığımız anlaşmaya göre, Nataşa beni mutlaka görmesi gerektiğinde pencereye mum koyuyordu, böylece evinin yakınlarından geçersem, ki bu hemen hemen her akşam demekti, penceredeki ışıktan beklendiğimi, bana ihtiyacı olduğunu anlıyordum. Son zamanlarda Nataşa’nın penceresi sık sık aydınlanmaya başlamıştı...

* Hâlâ odada gezinmeye devam ediyorduk, ikonanın önünde kandil yanıyordu. Nataşa’nın dindarlığı son zamanlarda artmıştı, fakat bundan söz etmekten hoşlanmıyordu.

* Nataşa’dan hiçbir şey saklamazdım.

* Nataşa kuruntulu, ama açık yürekli, içi temiz bir kızdı. Kuşkulu oluşu da saflığından, temizliğinden geliyordu. Gururluydu, ama bu gurur hiçbir zaman kibre varmıyordu. Yüceleştirdiği bir varlığın alaya alınmasına dayanamazdı. Kişiliğine yöneltilen hakarete aynen karşılık verebilirdi, ama kutsal saydığı şeylere tecavüz edilince acı çekerdi. Bu durum ruhunun yeteri kadar güçlü olmayışından gelmiyordu. Kendi dünyasında yaşayanların çoğunda olduğu gibi toplum hayatından, insanlardan uzak yaşamaktan geliyordu. O da tüm hayatını, neredeyse hiç çıkmadan kendi dünyasında geçirmişti. Ayrıca Nataşa’nın belki babasından geçmiş, bütün iyi kalpli insanlara has bir özelliği vardı: Karşısındakini olduğundan iyi görür, daha ilk bakıştan büyük bir heyecanla meziyetlerini büyütürdü. Bu çeşit insanların hayal kırıklığına, hele sebebin kendileri olduğunu bilerek uğramaları pek acı olur. Ne diye kendilerine verilebilecekten fazlasını umarlar sanki? Böyleleri, her an hayal kırıklığı tehlikesiyle karşılaşmaktansa, köşelerine çekilip dünyayla bağlantıyı kesmeli en iyisi. Dikkat ettim, köşelerini öyle severler ki, zamanla büsbütün yabanileşirler. Üstelik Nataşa birçok felaket, acı, hakaret görmüştü. Bu bakımdan onu sağlam yapılı saymaya imkân yoktu. Yani onun için söylediklerimde bir kusuru varsa bile hoş görülmeliydi.

* Bazen Alyoşa’dan dert yanarken, dokunaklı bir konu açınca ya da ilk sözünden anlamam gereken bir sırrını anlatırken sesi başkalaşır, dişlerini gösteren gülümsemesinde, gözlerinde bir yalvarış okunurdu; benden yardım uman, sorununun çözümünü bekleyen bir bakıştı bu.

* Övülmekten hoşlanmayan bütün temiz, mert, iyi yürekli insanlar gibi sözlerimden sıkılmıştı:

— Çay ister misiniz? diye sözü değiştirdi.

* Bakın, hâlâ siz diyorum. Senli benli konuşmak çok zor. Galiba Tolstoy’un bir yazısında bununla ilgili bir bölüm var: İki kişi senli benli konuşmaya karar verir ama, bunu bir türlü yapamazlar. Hep şahıs zamiri kullanmaktan kaçınarak konuşurlar. Ah, Nataşa, bir gün onun Çocukluk ve İlk Gençlik’ini tekrar okuyalım; ne nefis eserdir!

* Onu hayalimde son derece akıllı, ciddi, doğru sözlü ve çok güzel bir kadın olarak canlandırıyorum. Öyle mi?

— Evet, öyledir.

— Zaten emindim! Peki, o halde nasıl oluyor da Alyoşa gibi bir çocuğu sevebiliyor? Bu mesele sık sık kafamı kurcalıyor.

— Açıklaması güç Katerina Fyodorovna; insanın neden sevdiği kolay kolay anlaşılmaz.

* Ben de her zaman öyle yaparım. Herhangi bir meselede kararsızsam hemen kalbime danışırım. Kalbim rahatsa ben de rahatım. Her zaman böyle yapmak gerek.

* Kör inançlara, hayatın gereklerine, mevkiye önem verdiğime bakmayın. Yaşadığım çevrenin kofluğunu biliyorum. Ama rahatım yerinde oldukça “evet efendim”ciliği bırakmam, sureti haktan görünerek bunları savunurum. Sırası gelince herkesten önce sırt çevirecek de ben olacağım. Yeni fikirlerinizi bir bir biliyor, hiçbirine özlem duymuyorum. Buna gerek de yok zaten. Hayatımda hiçbir davranışımdan ötürü vicdan azabı duymadım. Rahatım bozulmasın, yeter bana! Benim gibiler sayılmayacak kadar çoktur, hepimiz de huzur içindeyiz. Evrenin kuruluşundan beri varız biz. Günün birinde dünya batacak olsa biz yine üste çıkmanın yolunu buluruz. Hem biliyor musunuz, bizim gibi insanların ömrü uzun olur. Buna hiç dikkat ettiniz mi? Seksen, doksan yaşına kadar yaşarız! Şu halde bizzat tabiat bizi korumaktadır. Heh heh he! Ben de doksanı bulmak isterim. Ölümü sevmem, korkarım ölümden. Ne şekilde öleceğiniz bilinmez ki! Şimdi bunları bırakalım. Şu zehir içen filozof coşturdu beni. Felsefe yerin dibine batsın! Buvons mon cher.[*] Neyse, güzel kızlardan konuşuyorduk galiba... Aa, nereye?

* -İyi insanlar karşılık beklemeden yardıma koşarlar. Dünya iyi insanlarla dolu kızım. Yazık ki bunlar gerektiği zaman senin yoluna çıkmadı.

Nelli ses çıkarmadı, ben köşeme çekildim. On, on beş dakika sonra beni çağırarak su istedi. Yanına gidince birden, olanca gücüyle boynuma sarıldı, başını göğsüme dayadı, uzun süre öylece kaldı.

* Nelli’nin haline şaşıyordum. Sanki ona karşı bir suç işlemişim gibi benimle konuşmak istemiyordu. Bu bana çok dokunuyordu. Ben de surat asmaya başladım, hatta bir keresinde bütün gün ağzımı açıp onunla konuşmadım. Ama ertesi gün kendi kendimden utandım.

*  “Tok, açın halinden anlamaz” derler. Ben, “Bazen aç olanlar da birbirini anlamaz” derim.

* Ama size de aşkolsun İvan Petroviç, bir kerecik olsun uğramadınız. Hoş ben de yazamadım ya, içimden gelmedi. Mektupla ne anlatabilirsin?

* Ulu Tanrım, gazabına, lütfuna, verdiğin her şeye şükürler olsun! Fırtınadan sonra bizi ışıklarıyla aydınlatan güneşe, yaşadığımız mutlu ana şükürler olsun! Varsın ezilmiş, aşağılanmış olalım, madem hep beraberiz, önemi yok bunun; varsın bizi şimdi ezen, aşağılayan, o çıtkırıldım, kibirli yaratıklar zafer kazansınlar! Bizi diledikleri gibi taşlasınlar! Korkma Nataşa... el ele yürüyeceğiz. Onlara, “İşte bakın, yanımdaki aziz, sevgili kızım!” diyeceğim. “Hakaret ettiğiniz, küçülttüğünüz ama, günahsız ve her şeye rağmen sevdiğim kızım!..”