Siddhartha - Hermann Hesse

*    In the shade of the house, in the sunshine near the boats on the riverbank, in the shade of the sal forest, in the shade of the fig tree, Siddhartha grew up-the handsome son of the Brahman, the young falcon, together with Govinda, his friend, the son of the Brahman.

*    Once, Samanas had passed through Siddhartha's town, wandering ascetics, three gaunt, spent men, not old, not young, with dusty and bloody shoulders, well-nigh naked, singed by the sun, circled by solitude, foe and foreign to the world, strangers and haggard jackals in the realm of men. From them a hot scent of silent passion came wafting, a scent of devastating service, of pitiless unselfing.

   In the evening, after the hour of contemplation, Siddhartha spoke to Govinda:  "Early tomorrow morning, my friend, Siddhartha will go to the Samanas.  He will become a Samana."

   Govinda turned pale, when he heard these words and read the decision in the motionless face of his friend, unstoppable like the arrow shot from the bow.  Soon and with the first glance, Govinda realized:  Now it is beginning, now Siddhartha is taking his own way, now his fate is beginning to sprout, and with his, my own.  And he turned pale like a dry banana-skin.

   "O Siddhartha," he exclaimed, "will your father permit you to do that?"

Siddhartha looked over as if he was just waking up.  Swift as an arrow he read in Govinda's soul, read the fear, read the devotion.

   "O Govinda," he spoke quietly, "let's not waste words.  Tomorrow, at daybreak I will begin the life of the Samanas.  Speak no more of it."

*    The Father touched Siddhartha's shoulder.

    "You will," he spoke, "go into the forest and be a Samana.  When you'll have found blissfulness in the forest, then come back and teach me to be blissful.  If you'll find disappointment, then return and let us once again make offerings to the gods together.  Go now and kiss your mother, tell her where you are going to.  But for me it is time to go to the river and to perform the first ablution."

*    Siddhartha sat upright and learned to breathe sparingly, learned to get along with only few breathes, learned to stop breathing.  He learned, beginning with the breath, to calm the beat of his heart, leaned to reduce the beats of his heart, until they were only a few and almost none. Taught by the eldest of the samanas, Siddhartha practiced unselfing, practiced meditation, according to a new samana rules.

*    Siddhartha answered:  "How old, would you think, is our oldest Samana, our venerable teacher?"

   Quoth Govinda:  "Our oldest one might be about sixty years of age."

   And Siddhartha:  "He has lived for sixty years and has not reached the Nirvana.  He'll turn seventy and eighty, and you and me, we will grow just as old and will do our exercises, and will fast, and will meditate. But we will not reach the Nirvana, he won't and we won't.  Oh Govinda, I believe out of all the Samanas out there, perhaps not a single one, not a single one, will reach the Nirvana.  We find comfort, we find numbness, we learn feats, to deceive others.  But the most important thing, the path of paths, we will not find."

   "If you only," spoke Govinda, "wouldn't speak such terrible words, Siddhartha! 

*    On this very same day, Siddhartha informed the oldest one of the Samanas of his decision, that he wanted to leave him.  He informed the oldest one with all the courtesy and modesty becoming to a younger one and a student.  But the Samana became angry, because the two young men wanted to leave him, and talked loudly and used crude swearwords.

   Standing face-to-face with the samana , he caught the old man's gaze with his own eyes and with all his soul, spellbound him, made him mute, made him will-less, subdued him to his will, ordered him to soundlessly do what he, Siddhartha, demanded. The old man went mute, his eyes glazed over, his will was paralyzed, his arms dangled: he was helpless, overpowered by Siddhartha's enchantment. Siddhartha's thoughts took possession of the samana; he had to do what they commanded. And so the old man bowed several times, made gestures of blessing, stammered a pious wish for a good journey. And the youths thanked him, requiting his bows, requiting his best wishes, making their farewells as they departed.

   On their way, Govinda said: " O Siddhartha, you have learned more from the samanas than I realized. It is hard, it is very hard to spellbind an old samana. Truly, had you remained there, you would soon have learned how to walk on water."

   "I do not desire to walk on water," said Siddhartha. "Let old samanas content themselves with such tricks."

*    And do you believe, stranger and samana-do you believe that all these people would be better off if they left the Teaching and returned to the life of the world and of desires?"

   "Such a thought is remote from me," cried Siddhartha. "May they all remain with the Teaching, may they reach their goal! It is not for me to judge another man's life! I must judge, I must choose, I must spurn purely for myself, for myself alone. We samanas, O Sublime One, are seeking deliverance from the ego. Now if I were one of your disciples, O Venerable One, I fear that my ego would find peace and deliverance only as a figment, as a delusion. I fear that my ego would actually live on and grow big, for I would then have made the Teaching, made my following, made my love for you , made the fellowship of the monks into my ego!"

   "You are clever, O samana," said the Venerable One. "You know how to speak cleverly, my friend. Beware of too much cleverness!"

*    Slowly walking along, Siddhartha pondered.  He realized that he was no youth any more, but had turned into a man.  He realized that one thing had left him, as a snake is left by its old skin, that one thing no longer existed in him, which had accompanied him throughout his youth and used to be a part of him.

*    Slower, he walked along in his thoughts and asked himself:  "But what is this, what you have sought to learn from teachings and from teachers, and what they, who have taught you much, were still unable to teach you?"  And he found:  "It was the self, the purpose and essence of which I sought to learn.  It was the self, I wanted to free myself from, which I sought to overcome.  But I was not able to overcome it, could only deceive it, could only flee from it, only hide from it.  Truly, no thing in this world has kept my thoughts thus busy, as this my very own self, this mystery of me being alive, of me being one and being separated and isolated from all others, of me being Siddhartha!  And there is no thing in this world I know less about than about me, about Siddhartha!"

*     "He is like Govinda," he thought with a smile, "all I meet on my path are like Govinda.  All are thankful, though they are the ones who would have a right to receive thanks.  All are submissive, all would like to be friends, like to obey, think little.  Like children are all people."

*    "Dear Kamala, then advise me: where should I go to find those three things as fast as possible?"

   "My friend, many people would like t o know that. You must do what you have learned and receive money for it and clothes and shoes . There is no other way that a pauper can obtain money. What can you do?"

   "I can think.  I can wait.  I can fast."

   "Nothing else?"

   "Nothing.  Oh yes, I can also write poetry.  Would you like to give me a kiss for a poem?"

*    That high, bright state of being awake, which he had experienced that one time at the height of his youth, in those days after Gotama's sermon, after the separation from Govinda, that tense expectation, that proud state of standing alone without teachings and without teachers, that supple willingness to listen to the divine voice in his own heart, had slowly become a memory, had been fleeting; distant and quiet, the holy source murmured, which used to be near, which used to murmur within himself. 

*    Vasudeva listened with great attention ; he heard all about his origin and childhood, about his studies, his seekings, his pleasures and needs. It was one of the ferryman's greatest virtues that, like few people, he knew how to listen. Without his saying a word, the speaker felt that Vasudeva took in every word, quietly, expectantly, that he missed nothing. He did not await anything with impatience and gave neither praise nor blame-he only listened. Siddhartha felt how wonderful it was to have such a listener who could be absorbed in another person's life, his strivings, his sorrows.

   However, towards the end of Siddhartha's story, when he told him about the tree by the river and his deep despair, about the holy Om, and how after his sleep he felt such a love for the river, the ferryman listened with doubled attention, completely absorbed, his eyes closed.

*    “Tell me, my friend, are you educating your son? Is he obedient to you? Do you strike him or punish him?”

   "No, Vasudeva, I do not do any of these things."

   "I knew it. You never force him, never beat him, never order him, because you know that soft is stronger than hard, that water is stronger than rock, that love is stronger than force. Very good, I praise you. But is it not perhaps a mistake on your part not to be strict with him, not to punish him? Do you not chain him with your love? Do you not shame him daily with your goodness and patience and make it still more difficult for him? Do you not compel this arrogant, spoilt boy to live in a hut with two old banana eaters, to whom even rice is a dainty, whose thoughts cannot be the same as his, whose hearts are old and quiet and beat differently from his ? Is he not constrained and punished by all this?”

*    After standing and standing at the garden gate, Siddhartha realized how foolish was the desire that had - driven him to this place; he realized that he could not help his son, that he must not cling to him. He felt deep love in his heart for the runaway, it was like a wound; and he also felt that the wound was not for wallowing, that it must become a blossom and shine.

   It saddened him that the wound was not yet blossoming, not yet radiant. The goal of his wish, which had drawn him here, after the runaway son, was now replaced by emptiness. Sad, he settled down, felt something dying in his heart, felt emptiness, saw no more joy, no goal. He sat there waiting, lost in thought. That was what he had learned on the river, that one thing: to wait, to listen, to have patience.

*    The wound burned for a long time.

*    But the wound still burned. Siddhartha thought yearningly and bitterly about his son, nursed his love and feeling of tenderness for him, let the pain gnaw at him, underwent all the follies of love. The flame did not extinguish itself.

   One day, when the wound was burning terribly, Siddhartha rowed across the river, consumed by longing, and got out of the boat with the purpose of going to the town to seek his son. The river flowed softly and gently; it was in the dry season but its voice rang out strangely. It was laughing, it was distinctly laughing! The river was laughing clearly and merrily at the old ferryman. Siddhartha stood still; he bent over the water in order to hear better. He saw his face reflected in the quietly moving water, and there was something in this reflection that reminded him of something he had forgotten and when he reflected on it, he remembered. His face resembled that of another person, whom he had once known and loved and even feared. It resembled the face of his father, the Brahman. He remembered how once, as a youth, he had compelled his father to let him go and join the samanas, how he had taken leave of him, how he had gone and never returned. Had not his father also suffered the same pain that he was now suffering for his son? Had not his father died long ago, alone, without having seen his son again? Did he not expect the same fate? Was it not a comedy, a strange and stupid thing, this repetition, this course of events in a fateful circle?

*    Evin gölgesinde, ırmak kıyısının güneşli, sandallar arasında, söğütlerin, incir ağacının gölgesinde arkadaşı Brahman oğlu Govinda’yla birlikte büyüdü Siddhartha, Brahmanın yakışıklı oğlu, yavru şahin.

*    Bir gün kentlerinden geçip giden Samanalar gördü Siddhartha, yollara düşmüş çileciler, kara kuru üç adam, ne yaşlı, ne genç, omuzları toz toprak ve kan revan içinde, neredeyse çıplak, güneşte yanıp kavrulmuş, çevreleri yalnızlıkla sarılmış, dünyaya yabancı ve düşman, insanların diyarında gurbete düşmüş, sıska çakallar. Durgun tutkulardan, kendini helak edercesine Tanrı hizmetine adamalardan ve nefsini acımasızca yenme çabalarından burcu burcu bir koku peşleri sıra sıcak sıcak esip geliyordu.

    Akşam meditasyondan sonra Siddhartha şöyle dedi Govinda’ya: “Yarın sabah erkenden, dostum, Siddhartha Samanalar’a katılmak üzere yola çıkacak. O da bir Samana olacak.”

    Bu sözleri işiten ve dostunun durgun yüzünde gerilmiş bir yaydan çıkan ok gibi yolundan döndürülmez kararı okuyan Govinda’nın benzi sarardı. Hemen, daha ilk bakışta anlamıştı Govinda: Artık başlıyordu, artık kendi yolunda yürüyecekti Siddhartha, artık yazgısı tomurcuğa duracaktı ve onunkisiyle benim yazgım da. Ve Govinda’nın kuru bir muz kabuğu gibi sararmıştı benzi.

   “Ah, Siddhartha,” diye yükseltti sesini, “baban izin verecek mi bakalım?”

   Siddhartha, uykudan uyanan biri gibi dostuna baktı. Ok gibi hızla okudu Govinda’nın ruhunu, ruhundaki korkuyu okudu, ruhundaki teslimiyeti okudu.

“Dostum Govinda.” dedi alçak sesle. “Fazla söz gereksiz. Yarın gün ağarır ağarmaz Samanalar gibi yaşamaya başlayacağım. O kadar.”

*  Brahman baba, usulca Siddhartha’nın omzuna dokundu.

   “Ormana gideceksin ve bir Samana olacaksın.” diye başladı konuşmaya. “Baktın ki ormanda mutluluğa kavuştun, dön gel ve öğret bana mutluluk neymiş. Düş kırıklığına mı uğradın, yine dön gel, yine seninle birlikte tanrılara sungular sunalım. Git şimdi, anneni öp, nereye gittiğini söyle ona. Ben de artık ırmağa yollanayım, kutsal suyla arınayım, ilk ibadetimi yerine getireyim.”

*    Siddhartha dimdik oturdu ve nefesini tutumlu kullanmayı öğrendi, az nefesle yetinmeyi, nefesini tutmayı öğrendi. Nefesle işe başlayarak kalp atışlarını yavaşlatmayı öğrendi, atışların sayısını giderek azaltmayı, ilkin birkaç atışa düşürmeyi, sonunda neredeyse sıfıra indirmeyi öğrendi. Samanaların en yaşlısından ders gören Siddhartha nefsini öldürme egzersizleri, meditasyon egzersizleri yapıyordu yeni Samana kurallarına uyarak.

* Siddhartha sordu: “Bizim en yaşlı Samanamız, bizim saygıdeğer öğretmenimiz kaç yaşındadır sence?”

   Govinda, “Altmışında vardır belki.” diye cevap verdi.

   Siddhartha: Altmış yaşına geldi, öyleyken Nirvana’ya ulaşamadı. Yetmişine, seksenine gelecek, sen de, ben de, biz de onun kadar yaşlanacağız, egzersiz yapacak, oruç tutacak ve murakabeye dalacağız. Ama Nirvana’ya ulaşamayacağız asla, o da ulaşamayacak, biz de. Ah, dostum Govinda, öyle sanıyorum ki, ne kadar Samana varsa hiçbiri, ama hiçbiri Nirvana’ya ulaşmayacak. Ele geçireceğimiz tek şey kimi avuntular, kimi duyarsızlıklar olacak, birtakım beceriler elde edeceğiz ve bunlarla aldatacağız kendimizi. Ama asıl önemli olan şeyi, o yollar yolunu bulamayacağız.”

   “Böyle ürkütücü sözler söylemesen daha iyi olmaz mı, Siddhartha,” dedi Govinda.“

*    Siddhartha aynı gün en yaşlı Samana’ya gidip kararını bildirdi, ayrılmak istediğini söyledi. Genç birine, bir öğrenciye yaraşır nezaket ve alçakgönüllükle kararını açıkladı bu en yaşlı Samanaya. Ne var ki, Samana iki delikanlının kendisini terk edecek olmasına kızdı, bağırıp çağırdı, aşağılayıcı kaba sözler söyledi.

   Bunun üzerine Samana’nın hemen önüne gelip durdu, bütün manevi gücünü toparlayıp yaşlı adamın bakışını kendi bakışlarıyla yakaladı, büyüledi onu, konuşamaz duruma soktu, iradesini etkisiz kılıp kendi iradesi altına aldı, söyleyeceklerini hiç sesini çıkarmadan yerine getirmesini buyurdu. Yaşlı adamın sesi kesildi, gözlerindeki ifade donuklaştı, iradesi felce uğradı, kolları sarktı iki yana, Siddhartha’nın büyüsüne teslim oldu. Siddhartha’nın düşünceleri egemenliği altına aldı Samanayı, bu düşüncelerin kendisinden istediği şeyleri çaresiz yapmak zorunda kaldı yaşlı adam, pek çok kez Siddhartha ile Govinda’ınn önünde eğildi, onları kutsayan hareketler yaptı, kekeleyerek her ikisine iyi yolculuklar diledi. Delikanlılar da yaşlı adamın önlerinde eğilmelerine teşekkürle eğilerek  karşılık verdiler, hoşça kal deyip selam vererek yanından ayrıldılar adamın.

   Yolda giderlerken Govinda: “Ey Siddhartha,” dedi, “Samanaların yanında benim sandığımdan çok daha fazla şey öğrenmişsin. Güç bir iştir çünkü, hayli güç bir iştir, yaşlı bir Samanayı büyülemek. Doğrusu, onların yanında kalsaydın, çok geçmeden, suyun üstünde yürümesini de öğrenirdin.”

   “Ben suyun üstünde yürümek istemiyorum ki.” diye karşılık verdi Siddhartha. “Bırakalım yaşlı Samanalar böyle kerametlerle oyalanıp dursun.”

*    Peki inanıyor musun, yabancı, Samana, inanıyor musun ki, öğretiye sırt çevirip dünya yaşamına, zevk ve hazların yaşamına gerisin geri dönmek bunlar için daha iyi olur?”

   “Böyle bir düşünce uzak benden,” diye sesini yükseltti Siddhartha. “Hepsi de öğretiye bağlı kalsın, hepsi de hedeflerine ulaşsın isterim! Bir başkasının yaşamı konusunda yargıda bulunmak bana düşmez! Bir tek kendim, yalnızca kendim için bir yargıya varabilir, bir şeyi seçer ya da yadsıyabilirim. Ben’den kurtulmaya çalışırız biz Samanalar, ey ulu kişi. Öğrencilerinden biri olsam, korkarım kendi Ben’im sadece görünürde, sadece yalancıktan sükûn bulup esenliğe kavuşacak, oysa gerçekte yaşamını sürdürüp büyüyecek giderek, çünkü o zaman öğretiyi, senin peşine takılmamı, sana duyacağım sevgiyi, keşişler topluluğunu kendi Ben’im yapmış olacağım.”

   “Akıllı birisin,” dedi saygıdeğer kişi. “Akıllıca konuşmasını biliyorsun, dostum. Pek fazla akıllılıktan da sakın!”

*    Siddhartha bir yandan ağır ağır yürüyor, bir yandan düşünüyordu. Artık bir delikanlı olmaktan çıkmış, yetişkin bir erkek olmuştu. Gömleğini bırakıp giden bir yılan gibi kendisini terk edip gitmişti bir şey, bütün gençlik yılları boyunca ona eşlik etmiş, onun olmuş bir şey yoktu artık.

*    Düşüne düşüne yürüyen Siddhartha, bir ara yavaşladı ve sordu kendi kendine: “Peki ama, nedir senin öğretilerden ve öğretmenlerden öğrenmek istediğin ve sana öğretmenlik edenlerin bir türlü sana öğretemediği?” Ve şu yanıtı verdi soruya: “Hikmetini ve içyüzünü öğrenmek istediğim şey, Ben’di. Kurtulmak, alt etmek istediğim şey Ben’di. Ama alt edemedim, sadece yanılttım, sadece kaçtım ondan, sadece saklanıp gizlendim. Doğrusu, dünyada benim bu Ben’im kadar, bu yaşıyor olduğum, başkaları gibi ve başkalarından ayrı biri olduğum, Siddhartha olduğum bilmecesi kadar kafamı başka hiçbir şey kurcalamadı. Ve dünyada kendim kadar, Siddhartha kadar az bildiğim başka hiçbir şey yok!”

*    “Tıpkı Govinda gibi,” diye düşündü gülümseyerek, “yolda karşıma çıkanların hepsi de Govinda gibi. Aslında onlara teşekkür edilmesi gerekirken, onlar teşekkür ediyor. Hepsi de alçakgönüllü, saygılı kimseler, hepsi de dost olmaya, sizin sözünüzü dinlemeye can atıyor, fazla düşünmüyorlar. Çocuk gibiler tıpkı.”

*    “Sevgili Kamala, madem öyle, bir akıl ver: Nereye gideyim, sözünü ettiğin üç şeyi bir an önce nerede bulabilirim?”

   “Dostum, pek çok kimsenin bilmek istediği şeydir bu. Hangi işten anlıyorsun, o işi yapmalı, çalışmana karşılık da para, giysi ve iskarpin almaya bakmalısın. Yoksul biri başka türlü para sahibi olamaz. Hangi işten anlıyorsun bakayım?”

   “Düşünebilir, bekleyebilir, oruç tutabilirim.”

   “Bu kadar mı hepsi?”

   “Bu kadar. Ama, şiir de düzebilirim. Bir şiir okusam sana, karşılığında bir öpücük verir misin?”

*    Bir zamanlar gençliğinin doruk noktasında, Govinda’dan ayrıldıktan, Gotama’nın vaazını dinledikten sonraki günlerde yaşadığı o yüce, o yaman uyanış, o gerilimli bekleyiş, öğretisiz ve öğretmensiz geçen o başı havada yalnızlık, gönlündeki Tanrısal sesi işitmeye duyduğu o yumuşak eğilim giderek bir anıya dönüşmüş, geçmişe karışmıştı. Bir zamanlar yanı başında akan, bir zamanlar kendi içinde çağıldayan kutsal pınar şimdi uzağındaydı, hafiften sesi duyuluyordu.

*    Vasudeva, can kulağıyla Siddhartha’yı dinledi. Onun bütün anlattıklarını, soyu sopuna, çocukluğuna, öğrenmelerine, arayışlarına, sevinçlerine ve sıkıntılarına ilişkin bütün sözlerini kendi içine aktardı. Bu, kayıkçının en büyük erdemlerinden biriydi: Dinlenmesini onun kadar iyi bilen az kişi çıkardı. Hiçbir şey söylemese bile, konuşan kişi, ağzından çıkan sözlere Vasudeva’nın nasıl suskun, açık yürekli, bekleyerek ruhunun kapılarını açtığını, konuşulan sözlerden nasıl hiçbirini kaçırmadığını, hiç sabırsızlık göstermediğini, ne övgü, ne yergiye başvurduğunu, yalnızca dinlediğini hissederdi hemen. Siddhartha böyle bir dinleyiciye açılmanın, böyle bir dinleyicinin yüreğine kendi yaşamını, kendi arayışlarını ve çilelerini gömmenin nasıl bir mutluluk olduğunu seziyordu.

   Ne var ki, Siddhartha anlatının sonuna doğru ırmak kıyısındaki ağaçtan, ahlakındaki o büyük çöküşten, kutsal Om’dan, uyuduğu uykudan ve uyandıktan sonra ırmağa karşı duyduğu sevgiden söz açar açmaz, kayıkçının dikkati bir kat daha arttı, gözlerini yumdu, tamamen kendini vererek dinlemeye başladı.

*    Söyler misin bana, sevgili dostum, oğlunu terbiye ediyor musun? Zorla bir şey yaptırıyor musun ona? Onu dövüyor, onu cezalandırıyor musun?”

   “Hayır, Vasudeva, hiçbirini yaptığım yok bunların.”

   “Farkındayım, yapmıyorsun. Onu zorlamıyor, onu dövmüyor, ona emirle bir şey yaptırmıyorsun. Biliyorsun çünkü, yumuşak sertten güçlüdür, su kayadan güçlü, sevgi zorbalıktan güçlüdür. Çok iyi bir insan, övgüye layık birisin. Peki, onu zorlayıp cezalandırmadığını sanmakla yanılmıyor musun acaba? Sevgi bağınla onu bağlamıyor musun? Onu her gün utandırmıyor, iyi yürekli ve sabırla davranarak onun işini daha da güçleştirmiyor musun? Onu, bu kendini beğenmiş ve şımarık çocuğu, bir kulübede muzla karınlarını doyuran, pirinç bile kendileri için lüks bir yiyecek sayılan, düşünceleri onunkine hiç benzemeyen, kocayıp sessizliğe gömülmüş yürekleri onunkinde başka türlü çarpan iki ihtiyarın yanında yaşamaya zorlamıyor musun? Bütün bunlarla oğlan zorlanmış ve cezalandırılmış olmuyor mu?”

*    Koruluğun kapısında uzun zaman durduktan sonra kendisini buraya kadar çekip getiren isteğin budalaca bir şey olduğunu, oğluna yardım elini uzatamayacağını, ona bağlanıp kalmasının doğru sayılamayacağını anladı Siddhartha. Kaçıp giden oğluna karşı beslediği sevgiyi derinden derine hissetti yüreğinde, bir yara gibi hissetti, aynı zamanda içinde debelensin diye bu yaranın kendisine bağışlanmadığını, onun çiçek açıp ışıldaması gerektiğini sezdi.

   Yaranın henüz çiçeklenmeyişi, henüz ışıldamayışı üzdü onu. Kaçıp giden oğlunun ardından çıkıp buralara getiren hedefin yerini boşluk almıştı. Mahzun mahzun yere oturdu, yüreğinde bir şeyin ölüp gittiğini duydu, bir boşluk hissetti, önünde bir haz, bir amaç göremez oldu. Düşüncelere dalmış, oturup bekledi. Bunu, bu tek şeyi ırmaktan öğrenmişti: Beklemek, sabretmek, kulak verip dinlemek.

*    Daha uzun bir süre sızlayıp durdu yara.

* Ama yüreğindeki yara hâlâ sızlıyor, özlemle ve acıyla oğlunu düşünüyordu Siddhartha; oğluna karşı yüreğinde sevgi ve şefkat beslemekten geri kalmıyor, oğlunun kaybından duyduğu acının içini oyup kemirmesini sineye çekiyor; sevgi uğruna akla gelmedik çılgınlıklara kalkışıyordu. Alev kendiliğinden sönmüyordu bir türlü.

   Ve yaranın yine şiddetle sızladığı günlerin birinde, içindeki özleme karşı duramayan Siddhartha ırmaktan geçti, karşıda kayıktan indi, oğlunu aramak üzere kentin yolunu tutacaktı. Irmak yumuşak ve usulcacık akıyordu, havaların kurak gittiği bir mevsimdi, ama ırmağın sesi bir tuhaf yankılanmaktaydı: Gülüyordu bu ses! Açıkça gülüyordu. Irmak gülüyor, tiz ve duru bir sesle gülüyordu yaşlı kayıkçıya. Siddhartha durdu, sesi daha iyi işitebilmek için suyun üzerine eğildi, sessizce akıp giden suda yansıyan yüzünü gördü ve bu yüzde bir şey vardı, unutulmuş bir şeyi anımsatıyordu kendisine, düşündü ve buldu ne olduğunu: Bu yüz, bir zaman tanıdığı, sevdiği ve öte yandan korktuğu bir başka yüze, Brahman babasının yüzüne benziyordu. Ve anımsadı Siddhartha: Uzun zaman önce, henüz bir delikanlıyken çilecilerin arasına karışmasına izin vermeye zorlamıştı babasını, ona veda edip ayrılmış ve bir daha da eve dönmemişti. Şimdi onun kendi oğlu için katlandığı acıya babası da o zaman kendisi için katlanmamış mıydı? Çoktan ölmemiş miydi babası, tek başına, oğlunu bir daha göremeden? Aynı yazgı kendisini de beklemiyor muydu? Bu yineleniş, uğursuz bir çember içinde bu dönüp durma, bir komedi, tuhaf ve aptalca bir şey değil miydi?